Tez Arşivi

Tez aramanızı kolaylaştıracak arama motoru. Yazar, danışman, başlık ve özete göre tezleri arayabilirsiniz.


İstanbul Teknik Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Mimarlık Anabilim Dalı / Mimari Tasarım Bilim Dalı

System agency for bottom-up design: The use of computational design systems for Middle Eastern architecture

Tümevarımcı tasarım için sistem modeli: Hesaplamalı tasarım sistemlerinin Ortadoğu mimarlığındaki kullanımı

Teze Git (tez.yok.gov.tr)

Bu tezin tam metni bu sitede bulunmamaktadır. Teze erişmek için tıklayın. Eğer tez bulunamazsa, YÖK Tez Merkezi tarama bölümünde 514017 tez numarasıyla arayabilirsiniz.

Özet:

Top-down approach to design and planning has been dominant starting from the beginning of the 20th century as the main way of master-planning the modern city. The increasing area of urban sprawls left to be designed by a limited number of participants, or designers, creates more centralized decisions. This forces repetition and standardization as the only rational solution which, in turn, leads to the boredom, banality, and sameness that characterize modernist top-down approach to design and planning. With the continuous need for large-scale residential developments in different parts of the world and the ongoing urbanization, it becomes more important to find alternatives to the 20th century modernist approach and its mass housing. This is sought within the analysis of the vernacular bottom-up approach. The bottom-up approach in the vernacular examples is based on the use of unwritten rules, each applied locally and repeatedly by large number of people intervening in their immediate environment, the aggregation result of this wide application of small interventions creates complex and holistic global organization, a quality only discernible on a scale larger than the immediate intervention one. One can easily discern a process of applying rules repeatedly by normal actors, who are the users or occupants of the space, and the emergence of variant and complex products. Therefore, the underlying processes and involved actors are highlighted as the main components of the bottom-up approach, and the analysis of these components is considered essential in incorporating such approach. In relation to the underlying processes, the emergence of system thinking established an important understanding for them in terms of their generating rules. This follows that a rule-based design system can be used to structure the processes of the bottom- up approach. Systems thinking has also a lot to do with the emergence of computational thinking in architecture and the use of digital design tools. The use of these digital tools, based on the theory of objectile, allows for splitting the authorship of the architectural forms between different agents, including the designer and the user. This shared authorship is highlighted as a great opportunity to activate the contribution of multiple actors in the process, which is the second essential component in the bottom-up approach. The relation between the actors and authorship in architecture is argued to be dependent on the tools used by the architects. The use of orthogonal drawing as a medium to externalize design intentions to others was essential in recognizing architecture as a separate professions, starting from the Renaissance. The digital tools available today, is argued to have the opposite opportunity of internalizing the design intentions of other actors in the process, like the users or clients. Therefore, the use of computational design systems is argued to provide a vehicle for representing other actors in the designing/building process, which is referred to as the agency of the design system. Therefore, a parallel is established between the underlying processes of the bottom-up approach and rule-based computational systems on one hand, and the multiple actors of this approach with the possibility of sharing authorship provided by the use of computational systems and digital tools, on the other hand. This renders computational design systems as viable tools for enabling the bottom-up approach, both in terms of its generating processes and involved actors. It is argued that the understanding and incorporation of these two aspects of the bottom-up approach is essential in providing alternatives to the modernist top-down model, which are more viable in dealing with large-scale design problems. The use of rule-based computational model to enable a bottom-up approach in investigated by developing a computational model. The model follows a grid-based organizational logic that uses numeric matrices to evaluate the occupational status of every cell in the grid and control the positions of the different spaces as 'agents' roaming the space. The interaction between the different spaces is governed by grammar rules which defines how different spaces should be connected and positioned in relation to each other. These rules are defined by the analysis of vernacular architecture example in the middle-east, especially cities like Damascus and Marrakech. The model provides an example of a bottom-up workflow based on the use of computational systems. Besides, it provides insights into the morphological processes behind the evolution of the old city of Damascus, which highlights the potential of the use of the proposed model as an urban analysis and design tool.

Summary:

Tasarım ve planlama eyleminde tümdengelim yaklaşımı, 20. YY başlarından itibaren modern kentlerin kent planlama yöntemi olarak baskınlığını sürdürmektedir. Çarpık kentleşme alanlarındaki artış, az sayıdaki katılımcı ya da tasarımcı tarafından tasarlanmasına bırakılmakta ve daha merkezi kararları oluşturmaktadır. Bu durum, tekrarlama ve standardizasyonu rasyonel tek çözüm olarak zorlamaktadır. Sıkıcılık, tek düzelik ve benzerliğe yönelterek; modernist, tümdengelim tasarım ve planlama yaklaşımını karakterize hale getirmektedir. Dünyanın farklı bölgelerindeki büyük ölçekli konut ihtiyacının artışı ve devam eden kentleşme ile 20. YY modernist yaklaşımına ve toplu konutlaşmaya alternatifler bulunması önemli hale getirmektedir. Çözüm, yöresel tümevarım yöntemlerin analizinde aranmaktadır. Yerel örneklerdeki tümevarım yaklaşımlar yazılı olmayan kurallara dayanmaktadır. Bu kurallar lokal olarak ve tekrar ederek çok sayıda insan tarafından bulundukları çevre dahilinde uygulanmaktadır. Bu bağımsız küçük müdahalelerin toplu ve yaygın olarak uygulanması, karmaşık ve bütüncül bir küresel örgütlenme yaratır; anlık müdahaleden daha büyük bir ölçekte ayırt edilebilen bir nitelik oluşturmaktadır. Mekânın kullanıcılarını ya da karmaşık ve çeşitli ürünleri ortaya çıkaran aktörlerinin tekrar tekrar kural uygulama süreci kolaylıkla ayırt edilebilir. Bu nedenle, aşağıdan yukarı yaklaşımın ana bileşenleri olarak altta yatan süreçler ve dahil olan aktörler vurgulanmakta ve bu bileşenlerin analizi bu yaklaşımın dahil edilmesinde esas teşkil etmektedir. Altında yatan süreçlerle ilgili olarak, sistem düşüncesinin ortaya çıkışı, kendi üretme kuralları açısından önemli bir anlayış oluşturmaktadır. Bu durum, tümevarım yaklaşımın süreçlerini yapılandırmak için kural tabanlı bir tasarım sisteminin kullanılabileceği şeklinde devam etmektedir. Sistemsel düşünce - sistem odaklı düşünme, mimarlıkta sayısal düşüncenin ortaya çıkışında ve dijital tasarım araçların kullanımında destekleyicidir. Bu dijital araçların kullanımı, Deleuze'nin objectile teorisine dayanarak, tasarımcı ve kullanıcı da dahil olmak üzere farklı etmenler arasındaki mimari formların yazarlığını bölmeyi sağlamaktadır. Bu paylaşımlı yazarlık, tümevarım yaklaşımın ikinci temel bileşeni olan süreçteki çoklu aktörlerin katkısını etkinleştirmek için büyük bir fırsat olarak vurgulanmaktadır. Mimarlıkta aktörler ve yazarlık arasındaki ilişkinin mimarların kullandığı araçlara bağlı olduğu öne sürülmektedir. Rönesans'tan itibaren, ortogonal çizimin tasarımı dışsallaştırmak için bir ortam olarak kullanılması, mimarlığı ayrı bir meslek olarak tanınması için önemlidir. Günümüzde mevcut olan dijital araçların, kullanıcılar ya da müşteriler gibi diğer aktörlerin tasarım arzularının, tam tersi bir fırsat olarak içselleştirme sağladığı iddia edilmektedir. Bu sebeple, hesaplamalı tasarım sistemlerinin kullanımının, tasarım sisteminin aracılığı olarak tasarım / yapım sürecinde diğer aktörleri temsil etmek için bir araç sağlaması öne sürülmektedir. Araştırmanın metodolojisi; öncelikle tümevarım yaklaşımdaki farklı bileşenlerin kuramsal analizine ve ikinci olarak bu yaklaşımın iş akışını kopyalayan deneysel bir hesaplama modeli geliştirmeye dayanmaktadır. Tümevarım yaklaşımının analizi; tümevarım yaklaşımının "süreçleri" ve "aktörleri" ile paralel olarak anahtar kavramlar olarak "sistem" ve "aracılık" ın iki teorik incelemesinden oluşmaktadır. Bu araştırmaların amacı; hesaplamalı tasarım sistemlerinin tümevarım tasarım süreçlerini birleştirmek için uygun araçlar olduğu argümanını oluşturmak ve bu tür sistemleri geliştiren mimarların otoritelerinin değişimini vurgulamaktır. Bu iki teorik keşif bölümünü, uygulama bölümü takip etmektedir. Sistemin bir tasarımcısı olarak mimarın, algoritmik tasarım ve dijital simülasyonlar gibi bir hesaplama sistem tabanlı araştırma veya tasarım sürecinde kullanabilecek dijital araçlar ve yöntemlerine odaklanılmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda, bazı Orta Doğu kentlerinde yerel aşağıdan yukarı büyüme süreçlerinin modellenmesinde hesaplamalı tasarım sistemlerinin kullanılmasının bazı örneklerine atıfta bulunmaktadır. Uygulama bölümündeki bu örnekler, aşağıdaki bölümde bir temel tasarım modeli için hesaplama sistemlerine dayanan dikte edilmiş olan bir sonraki bölümde oluşturulmaktadır. Bu model, tümevarım yaklaşımının incelenmesinde vurgulandığı gibi, kural tabanlı tasarım süreçlerini bir hesaplama tasarım sistemine dahil etmeye çalışmaktadır. İlk teorik keşif bölümü, tümevarım tasarım süreçlerini birleştirerek hesaplama sistemlerinin geçerli olduğu argümanını formüle etmektedir. Bunu yapmak için, kent evriminin hem tümdengelim hem de tümevarım süreçleri incenlemekte ve bu süreçlerin arkasında yatan üretici kuralları anlama açısından öneminin altı çizilmektedir. Bu nedenle, örnek olarak analiz edilen Marakeş'in eski şehrinin keşfedilen özellikleri, gayriresmi bir kurallar sistemi olarak tümevarım süreçlerini ortaya çıkarılmaktadır. Bu yerel tümevarım süreçlerinin özellikleri, mimari ve kentsel tasarımdaki hesaplama sistemlerinin özellikleri ve potansiyelleri ile karşılaştırılmaktadır. Her ikisi arasındaki bir paralellik, eski Marakeş şehrinin büyüme süreçlerini simüle etmek için kullanılan kural tabanlı hesaplamalı sistem örneği ile keşfedilermektedir. İkinci teorik keşif bölümünde, "aracılık" kavramı ile tümevarım yaklaşımın katılımcı form oluşturma durumları ve çoklu aktörleri arasındaki paralellikleri kurmaktadır. Bu nedenle, Mario Carpo'nun tasarım sistemindeki "dijital aracılığı" olarak adlandırdığı, hesaplama tasarım sistemlerindeki tasarım niyetlerini veya bu süreçteki birden çok katılımcıdan gelen girdileri birleştirmedeki uygulanabilirliği araştırılmaktadır. Bu sürece birçok aktörün katılımı, mimarlığın mimarlık statüsüyle Rönesans'ta bir meslek olarak ortaya çıktığını iddia eden mimarlık statüsüne meydan okumaktadır. Böylece mimarlığın, mimarlık formlarının oluşturulmasında ana aktör olarak değişen rolünün genel bir bağlamı, mimarlık mesleğinin ön plana çıkmasıyla, mimarlık mesleğinin öncül modelinden başlayarak, mimarlık mesleğinin bir meslek olarak ortaya çıkması ve modern mimarın ve nihayet dijital çağın mimarına ulaşarak Alberti'nin oynadığı rolü haritalanmaktadır. Bu bölüm ayrıca her yaştaki mimari araçlara ve bu araçların çoklu tasarım niyetlerin içselleştirme ve dışsallaştırmadaki rolüne de yansımaktadır. Bu bağlamda, yazarların ve aracılığın fikirleri; ilgili aktörler ve mimari ve kentsel biçimlerin yaratılmasına katkısı ile ilişkili olarak araştırılmaktadır. Bu nedenle, bir yandan tümevarım yaklaşımın ve kural tabanlı hesaplama sistemlerin altta yatan süreçleri arasında paralel bir ilişki kurulmakta, öte yandan bu yaklaşımdaki çoklu aktörlerin, yazarlık sistemlerinin sayısal sistemlerin ve dijital araçların kullanımının paylaşılmasını mümkün kılmaktadır. Bu durum, hesaplamalı tasarım sistemlerini, hem kendi üretim süreçleri hem dahil olan aktörler açısından, tümevarım yaklaşımı mümkün kılmak için uygun araçlar olarak ortaya koymaktadır. Tümevarım yaklaşımda bu iki yönünün anlaşılması ve dahil edilmesinin, büyük ölçekli tasarım problemleriyle başa çıkmada daha uygulanabilir olan modernist tümdengelim modele alternatifler sağlamada çok önemli olduğu savunulmaktadır. Bir sonraki bölüm, katılımcı ve tümevarım tasarım yaklaşımı için hesaplama sistemler aracılığınin kullanımı için teorik gerekçeleri ortaya konularak, mimarlık alanında tasarım ve araştırma araçları olarak hesaplama sistemlerinin kullanılmasının teknik yönlerini ele alan uygulama bölümünden oluşmaktadır. Bu bölüm, daha sonra gelen "Model" bölümüne gerekli teknik ve metodolojik bir altlık oluşturmaktadır. Hücresel Özdevinim ve Etmen tabanlı modeller gibi kentsel çalışmalarda farklı benzetim modellerine atıfta bulunarak, dijital simülasyonların ve mimarlıkta bilimsel araştırma araçları olarak bunların uygulanabilirliğini içermektedir. Bu bölüm, aynı zamanda, Şam'ın grid-tabanlı modeli ve Marakeş'in biçim gramerileri modeli gibi, Orta Doğu'daki yerel mimari örneklerin tümevarım süreçlerini modellemede hesaplamalı modellerin kullanımının çoklu örneklerine de atıfta bulunmaktadır. Bu modeller, aşağıdaki "Model" bölümünde yapılan tasarım kararlarını bilgilendirmek için kullanılan tasarım kuralları ve veri modelleri açısından incelenmektedir. Bu çalışmada, aşağıdan yukarı yaklaşımını sağlamak amacıyla hesaplamalı bir model geliştirilerek, kural tabanlı hesaplama modelinin kullanımı araştırılmıştır. Izgaradaki hücrelerin meşguliyet durumunu değerlendirmek ve mekanda dolanan "etmenler" olarak farklı mekânların pozisyonlarını kontrol etmek için; model, sayısal matrisler kullanan bir ızgara tabanlı bir organizasyonel mantık izlemektedir. Farklı alanlar arasındaki etkileşim, farklı alanların birbirine nasıl bağlanıp konumlandırılacağını tanımlayan dilbilgisi kurallarına tabidir. Bu kurallar, Orta Doğu'daki özellikle de Şam ve Marakeş gibi şehirlerdeki yerel mimarlık örneklerinin analizi ile tanımlanmaktadır. Model, hesaplamalı sistemlerin kullanımına bağlı olarak tümevarım iş akışı örneği sağlamaktadır. Ayrıca, eski Şam kentinin evriminin ardındaki morfolojik süreçlerine ışık tutarak, önerilen modelin kentsel analiz ve tasarım aracı olarak kullanım potansiyelini vurgulanmaktadır.